Wzmacniacze smaku i aromatu (E600-E699)

Chyba najciekawsza partia dodatków. Wszak powstała tylko i wyłącznie po to, by wprowadzić konsumenta w błąd w kwestii smaku produktu. Ponieważ coraz wydajniejsze metody produkcji np. wędlin bardzo często nie są w stanie funkcjonować bez polepszaczy smaku, związki na poniższej liście możecie spotkać w żywności częściej niż to się wydaje. Większość z nich jest substancjami obecnymi w mięsie i decydującym o jego smaku, więc nie stanowi wielkiego zagrożenia dla zdrowia człowieka. Wątpliwości natury etycznej pozostają jednak niezmienione.

	Nazwa	Opis, zastosowanie, uwagi
E620 E621 E622 E623 E624 E625	Kwas glutaminowy Glutaminian monosodu Glutaminian monopotasu Diglutaminian wapnia Glutaminian monoamonu Diglutaminian magnezu	Kwas glutaminowy i jego sole to najszerzej rozpowszechnione dodatki wzmacniające smak i aromat potraw. Odpowiada za smak "umami", utożsamiany ze smakiem mięsnym lub grzybowym. Kwas glutaminowy, jako jeden z aminokwasów budujących białka, nie stanowi dla organizmu niczego nietypowego, chociaż zażywanie w bardzo dużych ilościach może wpływać na przekaźnictwo nerwowe (kwas glutaminowy jest neuroprzekaźnikiem) i powodować migreny lub nadmierną potliwość. Początkowo otrzymywany z wysokobiałkowych wodorostów, obecnie powstaje na drodze fermentacji przez bakterie lub drożdże. Generalnie bezpieczny, choc używany do produkcji "kotletów bardziej mięsnych od mięsa" mimo zawartości 50% białka sojowego i skrobi ziemniaczanej. Uważany jako bezpieczny, także dla wegetarian i wegan (technologie otrzymywania z mięsa produktu umożliwiającego ograniczenie użycia mięsa w potrawie nie mają racji bytu).
E626 E627 E628 E629	Kwas guanylowy Guanylan disodu Guanylan dipotasu Guanylan wapnia	Czyli nukleotyd guaninowy i jego sole. Kolejny dodatek poprawiający smak potraw, kolejny zupełnie bezpieczny dla każdego. Mamy go pod dostatkiem w naszym DNA i RNA, zjadamy spore ilości jedząc każdy pokarm roślinny i zwierzęcy, więc zwyczajnie zostanie rozłożony. Pozyskiwany najczęściej z suszonych wodorostów, jednak nie można wykluczyć ryb jako jego źródła (weganie i wegetarianie mogą więc podchodzić do niego z rezerwą).
E630 E631 E632 E633	Kwas inozynowy Inozynian disodu Inozynian dipotasu Inozynian wapnia	Kolejne nieszkodliwy element szlaku biosyntezy nukleotydów i jego sole. W wysokich stężeniach w rybach i mięsie. Obecnie, z racji na dużo lepszą wydajność produkcji, otrzymywany w wyniku fermentacji przez bakterie i drożdże, ale ostrożniejsi wegetarianie i weganie mogą go unikać, bo może być nadal pozyskiwany z mięsa lub ryb (rachunek ekonomiczny wskazuje jednak na przestawienie się producentów na metody biotechnologiczne).
E634 E635	5′-Rybonukleotydy wapnia 5′-Rybonukleotydy disodu	E534 i 635 to zwyczajnie sole składowych kwasu rybonukleinowego (RNA), w każdej żywej komórce rybonukleotydy są "obrabiane" na bieżąco. Nie ma więc najmniejszych obaw o ich szkodliwość. Ponieważ, tak jak dwie powyższe serie dodatków, mogą być pozyskiwane zarówno z mięsa, ryb, jak i na drodze fermentacji, weganie i wegetarianie mogą chcieć ich unikać.
E636 E637	Maltol Etylomaltol	Według nomenklatury unijnej nie jest dodatkiem do żywności ale aromatem, w związku z tym zniknął z listy "E". Warto jednak o nich wspomnieć. Mniej znane związki wzmacniające smak pochodzenia roślinnego. Mimo nazwy kojarzącej się ze słodem, maltol jest izolowany z drewna modrzewia lub igieł sosnowych. Zarówno czysty maltol jak i jego etylowana pochodna mają słodki zapach, dlatego używane są w cukiernictwie oraz do poprawy zapachu świeżego chleba w marketowych wynalazkach pieczywopodobnych.
E640	Glicyna i jej sól sodowa	Najprostszy spośród aminokwasów budujących nasze ciało (stanowi 7,2% aminokwasów w białkach i aż 30% aminokwasów w kolagenie). Zupełnie nieszkodliwy. Ponieważ najłatwiej otrzymać ją z żelatyny, nie jest odpowiednia dla wegan i wegetarian.
E650	Octan cynku	Mało popularna sól kwasu octowego służąca do poprawy smaku. Pojawia się w gumach do żucia, gdzie wzmaga efekt odświeżenia. W dużych ilościach może powodować nudności (ale podejrzewam że zużycie w krótkim czasie opakowania zbiorczego gumy do żucia nikomu nie przychodzi do głowy).

W ramach dodatku dorzucam zdjęcie polędwicy sopockiej z Morlin z rozbrajająco szczerym komunikatem "Polędwica wieprzowa wędzona parzona z dodaną wodą". Zapewne taka nazwa spowodowana jest zmianą regulacji prawnych, bo kto chciałby się chwalić nastrzykiwaniem mięsa dla zwiększenia masy? Jak już pisałem na łamach Facebooka, żeby schować te 18% wody, wystarczy nieco soli, białko sojowe, stabilizatory oraz białko kolagenowe (czyli odzyskane ze skóry i ścięgien). Smutnych dożyliśmy czasów, skoro producent chwali się 82% mięsa w mięsie (tak, są wędliny, które zawierają go mniej niż połowę).

Czytaj więcej:

• Spis treści i objaśnienia do listy
• Barwniki spożywcze (E100-E199)
• Konserwanty (E200-E299)
• Przeciwutleniacze i regulatory kwasowości (E300-E399)
• Emulgatory i środki zagęszczające (E400-499)
• Wzmacniacze smaku i aromatu (E600-699)
• Pozostałe dodatki do żywności (E900-E1599)

Autor: Marcin Ostajewski

Chleb marketowy smaczny i zdrowy (+przepis na chleb na młócie)

Ci, którzy pamiętają chleb pieczony w domu przez babcię, doskonale zdają sobie sprawę z trudności z dostanie w sklepie jadalnego pieczywa. Nieliczni mają to szczęście, że w okolicy działa jakaś niewielka piekarenka z prawdziwego zdarzenia. Nie mówię o "piekarniach" będących jedynie punktami sprzedaży chleba z zakładów masowo produkujących pseudochleb o paskudnym smaku i podejrzanie długim składzie, ani o automatach do błyskawicznego "odpieku" (taki piękny termin widziałem w Żabce, pewnie nie mogą pisać o pieczeniu, ciekawe kiedy terminu "odpiek" zacznie używać Lidl, Biedronka i Polo Market).

"Świeży odpiek" w Żabce

Olbrzymia większość skazana jest jednak na produkty z marketów (wypiekane na miejscu lub przygotowywane przez zakłady nastawione na wydajność). Skład takiego chlebka z reguły wzbogacony jest o tłuszcze roślinne, estry kwasów tłuszczowych i dodatkowe spulchniacze (bo same drożdże nie są w stanie wyprodukować takiej pięknej waty). Dlatego dziś podrzucę Wam przepis na bochenek, który widzicie na zdjęciu powyżej).

Powyższy dokument na pewno warto obejrzeć dla zobrazowania skali zjawiska i kilku ciekawych ujęć z przemysłowej piekarni. Profesjonalizmu pani reporter jednak nie uświadczymy, a ekstrakt słodowy (czyli woda z cukrami z ziarna jęczmienia lub pszenicy na różnych etapach trawienia przez enzymy zawarte w ziarnie) jest pyszny i w 100% naturalny!

Warunkiem sukcesu jest dostęp do młóta pozostałego po zacieraniu w procesie tworzenia piwa domowego). Jako piwowar domowy, mam do młóta dość dobre dojście :) (a warzenie różnych piw z różnych surowców sprawia, ze każda kolejna partia chleba jest nieco inna od poprzedniej). Ponieważ młóta powstaje w procesie całkiem sporo, polecam uderzanie do znajomych piwowarów w celu podebrania odrobiny surowca zanim nadmiar wyrzucą (ciężko zmieścić 5 kg mokrych ziaren w zamrażalniku lub upiec 40 bochenków w ciągu jednego dnia :P). W najbliższym czasie puszczę też przepis na bułki pszenne na zakwasie (bez młóta), bo wychodzą świetnie i są proste do przygotowania.

Chleb z młótem po produkcji piwa

• 250 g mokrego młóta
• 750 g mąki pszennej (typ 650 w zupełności wystarczy, młóto zrobi swoje)
• 2 łyżki soli
• 1/2 kostki drożdży
• wody właściwie nie potrzeba ;)

Całą zabawę zaczynamy od obudzenia drożdży - 1/2 kostki pakujemy do 1/2 szklanki wody w dużym kubku*, porządnie mieszamy, dodajemy szczyptę soli, łyżeczkę mąki i 2 łyżki cukru* (*jeśli mamy odrobinę brzeczki przed chmieleniem, zastępujemy cukier i wodę brzeczką). Żeby stworzyć pozory zaawansowanego przepisu, wrzucamy drożdżom jeszcze łyżkę młóta (a niech mają). Drożdże zostawiamy w temperaturze pokojowej na min. 30 minut (chyba że wcześniej piana wylezie z kubka). W tym czasie dokładnie mieszamy młóto z mąką i solą. Potem wysypujemy całość na stół/stolnicę i porcjami dolewamy drożdże, każdą porcję porządnie wkomponowując w ciasto. Po dodaniu całości właściwie nie potrzeba już więcej wody, pozostaje porządnie wyrobić ciasto (na koniec powinno mieć konsystencję jędrnego pośladka). Ciasto przekładamy do formy (tzw. keksówka zmieści bez problemu kilogram naszego wypieku) delikatnie wysmarowanej masłem i obsypanej mąką, żeby nasz pośladek nie przywarł do blachy. Zostawiamy do wyrośnięcia na min. pół godziny. Pieczenie (bez termoobiegu, na dole piekarnika lub jedną pólkę wyżej) robimy w trzech etapach:

• 20 min w 200°C
• 20 min w 175°C
• 20 min w 150°C

Na koniec wyjmujemy chleb, wytrząsamy delikatnie z formy i wkładamy do stygnącego piekarnika, żeby delikatnie wysechł od spodu (ze skorupką z każdej strony dużo łatwiej skubańca pokroić). Chleb jest świeży przez dobrych kilka dni (zdarzyło mi się konsumować zapomnianą końcówkę po tygodniu) a dwie kromki potrafią zapchać nawet takiego byka jak ja :P.

Czytaj więcej:

• Lista dodatków do żywności

Autor: Marcin Ostajewski

Regulatory pH i spulchniacze (E500-E599)

Konstruowanie kompletnej tabeli dodatków spożywczych to właściwie praca na pełen etat, ale obiecałem (sobie i Wam) że póki nie skończę spisu do którego zawsze będę się odnosił, nie zacznę opisywać poszczególnych produktów oraz powstrzymam się (poza paroma rażącymi przykładami) od komentowania strategii marketingowych producentów żywności. Aby móc szybko wytoczyć działa, prezentuję kolejną porcję zestawienia. Tym razem bierzemy na warsztat składniki z zakresu E500-E599, czyli głównie regulatory pH i środki spulchniające. Jak nietrudno się domyślić, więcej zastrzeżeń ze strony konsumenta mogą budzić te drugie, mające niemały udział w produkcji olbrzymich bochenków marketowego chleba o masie ledwie 400 gram i konsystencji waty cukrowej.

	Nazwa	Opis, zastosowanie, uwagi
E500a E500b E500c	Węglany sodu: (i) węglan sodu (ii) wodorowęglan sodu (iii) wodorodiwęglan trisodu	Popularna "soda oczyszczona" to E500b (wodorowęglan sodu). W reakcji z kwasami lub pod wpływem wysokiej temperatury rozkłada się z wydzieleniem dwutlenku węgla. E500a służy głównie do zastosowań przemysłowych, ale małe dawki dopuszczone są do buforowania pH środków spożywczych.
E501a E501b	Węglany potasu: (i) węglan potasu (ii) wodorowęglan potasu	Środki do regulacji pH oraz (E501b) do leczenia nadkwasoty.
E503a E503b E504a E504b E505	Węglany amonu: (i) węglan amonu (ii) wodorowęglan amonu Węglany magnezu: (i) węglan magnezu (ii) wodorowęglan magnezu Węglan żelaza	Regulatory kwasowości, węglan magnezu i wodorowęglan magnezu dodatkowo mają właściwości przeciwzbrylające. Wodorowęglan amonu (popularny "amoniak spożywczy/do pieczenia") jest jednak dodatkiem dyskusyjnym, z racji wydzielania przy rozkładzie amoniaku, silnie trującego przy dość niskich stężeniach (tak, ciastka "amoniaczki" w czasie pieczenia, kiedy wodorowęglam amonu rozkładając się wydziela amoniak, wodę i dwutlenek węgla, nie należą do najlepszych słodyczy do podglądania w piekarniku).
E507	Kwas chlorowodorowy (kwas solny)	Mocny kwas nieorganiczny, najważniejszy składnik kwasu żołądkowego. W stosowanych stężeniach całkowicie bezpieczny. Pojawia się jako regulator kwasowości w produktach mlecznych.
E508	Chlorek potasu	Sól potasowa kwasu solnego. Regulator kwasowości i składnik leków na niedobory potasu. Podawany dożylnie w dużej dawce jest składnikiem tzw. "lethal injection" - zastrzyku stosowanego do wykonywania kary śmierci w USA. Zatrzymuje akcję serca w fazie rozkurczu.
E509	Chlorek wapnia	Niegroźny regulator kwasowości, stabilizator i emulgator. Silnie higroskopijny, bezwodny pozostawiony na powietrzu jest w stanie nie tylko przejść do heksahydratu... Pozostawienie go w otwartym pojemniku zakończy się otrzymaniem roztworu wodnego. Stosowany w leczeniu niedoborów wapnia, jako składnik soli drogowej oraz do przygotowywania mieszanin oziębiających. Sześciowodny chlorek wapnia z wodą z lodem (3:2) pozwala na osiągnięcie nawet -55 °C, chlorek magnezu (E511) pozwala na osiągnięcie "ledwie" -33 °C.
E510	Chlorek amonu	Sól amoniaku i kwasu solnego, znana pod nazwą salmiak. Jest spulchniaczem (działającym jako źródło azotu dla drożdży) o lekko kwaśnym odczynie, choć na szeroką skalę stosuje się go głównie jako źródło azotu w nawozach sztucznych, elektrolit oraz składnik leków ułatwiających odkrztuszanie (tu działa stymulując produkcję wydzieliny przez komórki nabłonka).
E511	Chlorek magnezu	Stosowany do leczenia niedoborów magnezu oraz jako antydepresant. Jeden ze związków magnezu wciskanych nam w suplementach diety (to te środki, o których mowa w 90% reklam radiowych ;P). Dawki stosowane w przemyśle spożywczym (stabilizacja pH, środek wiążący) są niegroźne, ale nie zdziwcie się kiedy dostaniecie biegunki od zbyt aktywnego "uzupełniania niedoborów magnezu" za pomocą suplementów z chlorkiem magnezu... No ale wtedy wystarczy dokupić lek na nadwrażliwe jelita :P
E512	Chlorek cyny(II)	Przeciwutleniacz i stabilizator pH, służący głównie do stabilizacji barwy produktów (zwłaszcza marynowanych warzyw). Według FDA oraz jej odpowiedników w UE oraz Australii ma status GRAS (Generally Recognized As Safe), ale nadmierne spożycie może powodować nudności i bóle głowy.
E513 E514 E515 E516 E517 E518 E519 E520 E521 E522 E523	Kwas siarkowy Siarczany sodu: (i) siarczan sodu, (ii) wodorosiarczan sodu Siarczany potasu: (i) siarczan potasu, (ii) wodorosiarczan potasu Siarczan wapnia Siarczan amonu Siarczan magnezu Siarczan miedzi Siarczan glinu Siarczan glinu sodu Siarczan glinu potasu Siarczan amonu glinu	Kwas siarkowy i jego sole to składniki dość problematyczne jako grupa i tak można je traktować. E513 (kwas siarkowy), E515b (wodorosiarczan potasu), siarczany amonu (E517), magnezu (E518) oraz glinu (E520) są zakazane w części państw (najsurowsza jest w tej kwestii Australia, ale Unia Europejska nie odstaje zbyt wyraźnie od tamtejszych norm). Związki te, prócz stabilizacji pH, najczęściej służą do wspomagania jędrności warzyw i owoców konserwowych oraz poprawy właściwości mąki. Z wymienionych związków najlepszą renomą cieszy się siarczan wapnia - stabilizator, regulator pH, substancja do obróbki mąki poprawiająca jędrność wypieku. Siarczan miedzi też generalnie nie należy do substancji szkodliwych, zwłaszcza, że jest naturalnym składnikiem mięs, warzyw i zbóż. Dyskusyjne może być jednak podawanie jego nadmiaru trzodzie chlewnej w celu przyspieszenia wzrostu.
E524	Wodorotlenek sodu	Regulator kwasowości o kiepskiej renomie, alkalizacji środków spożywczych można wszak dokonać związkami łagodniejszymi od ługu sodowego. Główny składnik środków do udrożniania rur może, nawet w niewielkich ilościach, powodować podrażnienia skóry i błon śluzowych. W przemyśle spożywczym stosowany do wspomagania przemysłowego obierania owoców. Użycie zabronione w Australii.
E525	Wodorotlenek potasu	Drugi związek z grupy mocnych zasad nieorganicznych. Używany jako środek bielący, pochłaniacz wilgoci i dwutlenku węgla, w procesie resomacji (chemicznego rozpuszczania ciała będącego alternatywą dla kremacji) oraz jako elektrolit w akumulatorach. W przemyśle spożywczym pojawia się w czarnych oliwkach (przyspieszanie przejrzewania), dżemach oraz olejach kokosowych. Zakazany w Australii.
E526	Wodorotlenek wapnia	Inaczej wapno gaszone. Używany do bielenia ścian, zmiękczania wody, oczyszczania soku buraczanego w procesie produkcji cukru. Służy także do regulacji pH oraz zwiększenia odporności warzyw na utratę jędrności w procesie zamrażania. W małych ilościach (a w innych w jedzeniu nie występuje) całkowicie bezpieczny (mimo tego, że jest silnie żrącą zasadą).
E527	Woda amoniakalna	Wodny roztwór amoniaku stosowany w przemyśle garbarskim, szklarskim, gumowym oraz do regulacji pH w środkach spożywczych. Z racji na toksyczność amoniaku zaleca się unikanie produktów z tym dodatkiem. Zabroniony a Australii.
E528	Wodorotlenek magnezu	Bezpieczny, lekko alkaliczny wodorotlenek stosowany w przemyśle cukrowym, jako dodatek stabilizujący pH past do zębów, wyrobów cukierniczych oraz, w połączeniu z wodorotlenkiem glinu, w preparatach przeciw nadkwasocie.
E529	Tlenek wapnia	Mimo burzliwego przebiegu uwadniania do wodorotlenku jest całkowicie bezpiecznym środkiem antyzbrylającym oraz regulatorem kwasowości. Wykorzystywany do oczyszczania cukru oraz stabilizacji przetworów mlecznych, słodyczy czy chleba.
E530	Tlenek magnezu	Bezpieczny środek przeciwzbrylający i stabilizator pH o lekko alkalicznym odczynie. W medycynie stosowany do leczenia nadkwasoty oraz, w wysokich dawkach, w celu szybkiego przeczyszczenia. Długotrwałe stosowanie wywołuje jednak podrażnienia jelit, stąd jego zastosowanie do długookresowego leczenia zaparć jest niemożliwe.
E535	Żelazocyjanek sodu	Czynnik przeciwzbrylający o znikomym stosowaniu, głównie z powodu jego wyrazistego żółtego zabarwienia. Bezpieczny z powodu silnego związania z metalem, jednakże w połączeniu z kwasami wydziela cyjanowodór.W połączeniu z żelazem daje barwnik błękit pruski, znany chociażby z dzieła "Wielka Fala na Kanagawie" autorstwa Katsushika Hokusai (będącego inspiracją przy tworzeniu logo marki odzieżowej Quiksilver).
E536	Żelazocyjanek potasu	Substancja przeciwzbrylająca, dodawana np. do soli kuchennej. Mimo uwalniania cyjanowodoru w reakcji ze słabymi kwasami uważana w UE za bezpieczny dodatek.
E537	Żelazocyjanek manganu	Substancja przeciwzbrylająca zakazana w Unii Europejskiej i Australii.
E538	Żelazocyjanek wapnia	Kolejny środek przeciwzbrylający z grupy żelazocyjanków. Jako dodatek spożywczy zupełnie bezpieczny. Zjedzenie ilości soli kuchennej wystarczającej do zatrucia tym, dodawanym do niej, związkiem przeciwzbrylającym, zaszkodziłoby samo w sobie ;)
E539	Tiosiarczan sodu	Związek znany z chemicznych ogrzewaczy dłoni, w których pobudzenie jego krystalizacji poprzez impuls mechaniczny wyzwala zadowalające ilości ciepła.
E540	Difosforan diwapniowy	Emulgator oraz stabilizator pH. Nie znajduje się obecnie w bazie dodatków dozwolonych do stosowania na terenie EU, aczkolwiek nie
E541	Wodorofosforan glinu sodu	Używany do spowolnienia procesu spulchniania ciasta w niskich temperaturach oraz jako emulgator w serach topionych. Uważany za bezpieczny, dopuszczony do stosowania na terenie Unii Europejskiej.
E542	Fosforany pozyskiwane z kości	Używany do spowolnienia procesu spulchniania ciasta w niskich temperaturach oraz jako emulgator w serach topionych. Uważany za bezpieczny, aczkolwiek nie znajduje się obecnie na liście dodatków dopuszczonych do stosowania na terenie Unii Europejskiej. Jako produkt odzwierzęcy nie może być stosowany przez wegan i wegetarian.
E543 E544 E545 E546	Polifosforan sodu wapnia Polifosforan wapnia Polifosforan amonu Polifosforan magnezu	Polifosforany nie znajdują się obecnie na liście substancji dozwolonych do użytku w żywności na terenie Unii Europejskiej. Poza UE możecie na nie trafić w przetworzonych serach oraz mrożonych ciastach i drobiu jako stabilizatory i spulchniacze. UE prawdopodobnie sugerowała się zakłóceniem pracy enzymów trawiennych przez wyższe stężenia polifosforanów.
E550a E550b	Krzemian sodu Metakrzemian sodu	Związki przeciwzbrylające oraz konserwujące przetworzone jajka nie dopuszczone do użytku na terenie UE.
E551 E552 E553a E553b E554 E555 E556 E557 E558 E559	Dwutlenek krzemu Krzemian wapnia Krzemian magnezu Talk Krzemian glinu sodu Krzemian glinu potasu Krzemian glinu wapnia Krzemian cynku Bentonit Krzemian glinu (kaolin)	Związki krzemu, oprócz niedopuszczonego do użytku na terenie UE krzemianu cynku, należą do bezpiecznych środków stabilizujących wypieki, składników otoczek oraz środków zapobiegających zbrylaniu suchych produktów spożywczych. Stosowane także w sokach owocowych jako stabilizatory oraz w przemyśle kosmetycznym.
E570 E571 E572 E573	Kwasy tłuszczowe Sole amonowe kwasów tłuszczowych Sole magnezowe kwasów tłuszczowych Sole glinowe kwasów tłuszczowych	Kwasy tłuszczowy o głównie roślinnym pochodzeniu (aczkolwiek tylko producent może zapewnić, że nie został pozyskany ze zwierząt). Używane w szerokiej gamie środków spożywczych jako emulgatory, środki przeciwzbrylające, nośniki aromatów, środki odpowiadające za plastyczność gumy do żucia. makaronach, miętowych pastylkach do ssania, aromatyzowanych napojach alkoholowych. Mimo zalecanej ostrożności dla wegan i wegetarian nie powodują żadnych działań niepożądanych. Sole kwasów tłuszczowych nie są wyszczególnione w spisie dozwolonych dodatków do żywności w UE.
E574 E575 E576 E577 E578 E579	Kwas glukonowy Lakton kwasu glukonowego Glukonian sodu Glukonian potasu Glukonian wapnia Glukonian żelaza(II)	Kwas glukonowy (pochodna glukozy, przez niektórych mylona z kwasem glukuronowym) oraz jego pochodne wykorzystywane są nie tylko w przemyśle spożywczym. Kwas glukonowy hamuje reakcje alergiczne. Sól wapniowa (E578) wchodzi w skład leków uzupełniających niedobory wapnia. Lakton kwasu glukonowego (glukonolakton), powstający z nieco w roztworach wodnych w wysokiej temperaturze, stosowany jest powszechnie do stabilizacji miodu, soku owocowego, lubrykantów czy win. Zarówno kwas, jak i jego pochodne, występują naturalnie i są szybko metabolizowane.
E585	Mleczan żelaza	Pochodna kwasu mlekowego. Regulator pH oraz stabilizator koloru produktu. Stosowany także do bezpiecznego wzbogacania produktów spożywczych w żelazo. Stosowany w produktach konserwowych: owocach, warzywach w puszce, niezależnie od zalewy (dodawany zarówno do produktów w zalewie octowej jak i olejowej).
E586	4-Heksylorezorcynol	Pochodna rezorcyny odpowiedzialna za utrzymanie wilgotności mrożonych owoców morza (mięczaków oraz skorupiaków). Dodatkowo związek miejscowo znieczulający oraz antyseptyczny i przeciwpasożytniczy. Składnik aktywny kilku preparatów na ból gardła.

Czytaj więcej:

• Spis treści i objaśnienia do listy
• Barwniki spożywcze (E100-E199)
• Konserwanty (E200-E299)
• Przeciwutleniacze i regulatory kwasowości (E300-E399)
• Emulgatory i środki zagęszczające (E400-499)
• Wzmacniacze smaku i aromatu (E600-699)
• Pozostałe dodatki do żywności (E900-E1599)

Autor: Marcin Ostajewski

Leczenie nasieniaka jądra, relacja z pierwszej ręki

Ryc. 1. Fragment zdjęcia rentgenowskiego klatki piersiowej
wykonanego 10 stycznia 2015.

Nigdy nie myślałem, że na łamach mitojada (nieco zaniedbanego z powodu pracy) napiszę kiedyś o tzw. pakiecie onkologicznym, wprowadzonym niedawno przy akompaniamencie głośnej kampanii reklamowej ilustrowanej przez Henryka Sawkę. Okazało się jednak, że z owego cudnego systemu przyszło mi osobiście "skorzystać"... Do sklecenia tego wpisu zachęciła mnie publikacja Edwina Zasady. Miał nieco więcej szczęścia, ale sam fakt jego wypowiedzi w czasie moich zmagań był impulsem do pisania.

Z racji wykształcenia biotechnologicznego oraz wieloletniego balansowania na granicy medycyny (organizacja wykładów edukacyjnych na temat dawstwa szpiku i współpraca z jednym z polskich rejestrów dawców) pozwolę sobie na dość szczegółowy opis od strony medycznej. Będzie też poniekąd osobisty, ponieważ opisuję historię mojej choroby. Celem tego wpisu jest bowiem zachęcenie Was do wzięcia sprawy w swoje ręce, skoro system stworzony do szybkiej diagnostyki nowotworów nie działa jak w reklamie...

Założenia pakietu onkologicznego w telegraficznym skrócie

Zacznę od opisania jak Ministerstwo Zdrowia wyobraża sobie działanie pakietu mającego przyspieszyć diagnostykę oraz leczenie chorób nowotworowych.

1. Pacjent podejrzewa, że z jego organizmem dzieje się coś nie tak.
2. Zgłasza się do lekarza rodzinnego/pierwszego kontaktu/POZ.
3. Lekarz podejrzewa nowotwór, kieruje pacjenta do specjalisty.
4. Specjalista diagnozuje nowotwór, zleca dodatkowe badania, określa stopień jego zaawansowania.
5. Wyniki badań są dyskutowane na konsylium lekarskim złożonym ze specjalistów, określany jest plan leczenia.

Korzyścią z wprowadzenia pakietu miała być przede wszystkim szybsza droga od podejrzenia do startu leczenia nowotworu (docelowo, w 2017 roku, mamy zejść do 7 tygodni, obecnie ramy czasowe całości mają wynosić 9). Na pakiecie korzystają także lekarze pierwszego kontaktu, którzy za trafne podejrzenia nowotworu uzyskują gratyfikację finansową. Zyskiwać miały także oddziały leczące pacjentów onkologicznych, ale jak mówił mi w czasie pobytu w szpitalu przy Mirowskiej 15 w Częstochowie ordynator oddziału urologicznego, 

NFZ zwyczajnie zabrał część finansowania z puli ogólnej i uwarunkował zwrot poniesionych przez szpital kosztów od posiadania przez pacjenta "zielonej karty".

Działanie pakietu onkologicznego w praktyce

• 9 stycznia 2015, piątek

Po powrocie z pracy zaczęło mnie delikatnie pobolewać prawe jądro. Znałem już ten ból, spowodowany był częściowym skrętem powrózka nasiennego (zainteresowanych odsyłam po więcej informacji tu). Podobny skręt, aczkolwiek z bólem o bardzo dużym nasileniu, zdarzył mi się już ponad rok temu oraz jeszcze kilka lat wcześniej. Poprzednimi razy byłem w stanie sam odkręcić wszystko do pozycji wyjściowej i przywrócić prawidłowe krążenie w jądrze (z reguły po kilku godzinach takiego stanu nie ma już co ratować). Ostatnim razem wybrałem się nawet do szpitala, żeby lekarz za pomocą badania USG potwierdził prawidłowy przepływ krwi przez nasieniowód. Ponieważ nie byłem pewien, czy i tym razem udało się poprawnie odkręcić jądro, poszukałem w mieście, do którego niedawno się wprowadziłem, prywatnego gabinetu urologicznego. Lekarz, którego nie wymienię dla jego dobra, wykonał badanie po czym powiedział:

Nie wezmę od Pana nic za wizytę. Uznam ją za niebyłą. Proszę pojechać do szpitala na ostry dyżur urologiczny i powiedzieć o objawach. To może być częściowy skręt, ale lepiej, żeby ktoś się temu jeszcze przyjrzał. Lepiej, żeby nie przechodził Pan całej ścieżki od początku.

Po dojechaniu na ostry dyżur w Miejskim Szpitalu Zespolonym przy ul. Mirowskiej opisałem wszystko pielęgniarce z SOR oraz wezwanemu z urologii lekarzowi dyżurnemu. Obraz z ultrasonografu był dla lekarza jednoznaczny - podejrzenie nowotworu jądra. Przyjął mnie na oddział. Po przyjęciu pobrano mi krew do badań morfologicznych oraz w celu oznaczenia poziomów markerów nowotworowych. Na decyzję o usunięciu jądra (w przypadku nowotworów jądra biopsja jest niebezpieczniejsza niż usunięcie całości od razu) musiałem czekać do poniedziałku, wyniki badań krwi lekarze dostali dopiero po zabiegu (ponieważ dopiero w poniedziałek próbki wysłano do laboratorium).

• 10-11 stycznia 2015, sobota-niedziela

Niemalże bezproduktywny weekend w szpitalu. W sobotę zlecono wykonanie mi zdjęcia RTG klatki piersiowej, które widzicie u góry wpisu. Ponieważ większość nowotworów jądra jest złośliwa i daje przerzuty do węzłów chłonnych, kręgosłupa oraz płuc, to dość standardowa procedura. Kosztowniejsze, ale o niebo dokładniejsze badanie za pomocą tomografii komputerowej nie zostało mi wykonane. Aby uspokoić nerwy, zdecydowałem się na oznaczenie jednego z markerów samodzielnie. β-hCG, czyli gonadotropinę kosmówkową, wytwarza bowiem, prócz komórek nowotworów zarodkowych jądra, zarodek i łożysko w czasie ciąży. Test ciążowy za parę złotych wypadł negatywnie, co mnie nieco uspokoiło. Na wyniki oznaczenia AFP oraz LDH (dwóch pozostałych markerów pozwalających określić stopień rozwoju nowotworów jądra i rozpoznać jego typ) oraz nieco bardziej wystandaryzowane oznaczenie beta-hCG, musiałem nieco poczekać.

• 12 stycznia 2015, poniedziałek (3 dni od podejrzenia, dzień zabiegu)

W poniedziałek wykonano mi zabieg usunięcia jądra prawego w znieczuleniu zewnątrzoponowym (więcej o tej metodzie znieczulania). Przez cały zabieg byłem przytomny, a odbicie w obudowie lampy zabiegowej umożliwiało mi obserwację przebiegu operacji. Z racji na nieznany stopień rozwoju nowotworu i relatywnie duży guz na obrazie z USG cięcia dokonano w pachwinie, usuwając jądro wraz z najądrzem i powrózkiem nasiennym przez kanał pachwinowy. Jądro zostało wysłane na badania histopatologiczne. Miejsce cięcia (około 10 cm na skórze pachwiny oraz szwy rozpuszczalne powłok wewnętrznych) pierwszego dnia nie pozwalało na jakąkolwiek zmianę pozycji. Przez kolejny tydzień odchrząknięcie lub śmiech należały do dość nieprzyjemnych przeżyć.

• 14 stycznia 2015, środa (5 dni od podejrzenia, 2 dni po zabiegu)

Wypis ze szpitala nastąpił w dwa dni po zabiegu. Otrzymałem:

• wypis ze szpitala,
• druk ZUS ZLA ("L4") na czas rekonwalescencji, zalecono mi ograniczenie jakiegokolwiek większego wysiłku fizycznego do końca miesiąca,
• kopię wyników oznaczenia poziomu markerów nowotworowych (którą dostałem "za uśmiech" od pielęgniarki, bo w normalnej dokumentacji tych wyników nie mogłem dostać),
• skierowanie na zdjęcie szwów i dalsze leczenie do poradni urologicznej (?!).

Wynik oznaczenia markerów nowotworowych:

• LDH: 213 U/l (norma do 248)
• AFP: 1,69 IU/ml (norma do 5,8)
• beta-HCG: poniżej 1 (norma do 2,00)

I tu zaczynają się komplikacje... Po pierwsze, szpital nie wystawił mi "zielonej karty", mimo, że powinien. Po drugie, skierowano mnie do poradni urologicznej, co na obecnym etapie (podejrzenie guza jądra potwierdzone wizualnie w czasie operacji) nie miało najmniejszego sensu. Ponieważ 10 dni później miałem pojawić się u urologa, zdecydowałem się poszukać prywatnej praktyki ordynatora oddziału.

• 22 stycznia 2015, czwartek (13 dni od podejrzenia, 10 dni po zabiegu)

Tuż przed wizytą zadzwoniłem na oddział zapytać o wyniki badania histopatologicznego. Jak się okazało, wyniki czekały na oddziale od 20 stycznia, ale nikt nie był łaskaw powiadomić mnie o możliwości ich odebrania. 

Wynik histopatologii: seminoma (nasieniak), guz 25/20 mm, brak zatorów naczyniowych, brak naciekania, brak zatorów naczyniowych. Generalnie dobrze, nasieniaki należą do najlepiej wyleczalnych, zwłaszcza w tym stadium rozwoju.

W czasie wizyty lekarz usunął szwy i oznajmił mi rzecz następującą:

Tu moja rola się kończy. Proszę się zgłosić do lekarza pierwszego kontaktu, muszą Panu wystawić tzw. "zieloną kartę", która przyspieszy Pańskie dalsze leczenie, no i diagnostykę. Musi Pan zrobić sobie gdzieś tomografię... No ale to już nie moja rola... Proszę jeszcze odebrać wyniki RTG klatki piersiowej na płycie CD w szpitalu.

Jeszcze tego samego dnia udałem się do mojego świeżo wybranego lekarza rodzinnego w Częstochowie. Już przed wizytą zostałem ostrzeżony przez znajomych lekarzy, że urolog wprowadził mnie w błąd... Lekarz rodzinna potwierdziła moje obawy. Ordynator oddziału urologicznego spławił mnie bez wystawiania Karty Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego, którą po diagnozie nowotworu ma obowiązek wystawić szpital/specjalista. 

• 23 stycznia 2015, piątek (14 dni od podejrzenia, 11 dni od zabiegu)

Z samego rana pojawiłem się w szpitalu, by odebrać to, co mi się należy. Z płytą z pracowni obrazowania nie było żadnego problemu. Przy okazji dowiedziałem się że przerzutów do płuc nie widać. 

Pielęgniarka z sekretariatu medycznego Oddziału Urologii na pytanie o kartę odpowiedziała, że szpital ich nie wystawia, a ja mam się zgłosić do ordynatora. Po wejściu do gabinetu lekarskiego zastałem jednego z lekarzy, zapytałem więc o ordynatora. Wychylił się zza regału z telefonem przy uchu i na pytanie o "zieloną kartę" oznajmił, że właśnie rozmawia z dyrekcją w mojej sprawie. Po kilku minutach wyszedł do mnie na korytarz, Powiedział, że właśnie dziś dostali nowe wytyczne z Ministerstwa Zdrowia i jednak chyba mogą wystawić mi "zieloną kartę". Odparłem, że bez dokumentu nie opuszczę oddziału. 30 minut później do gabinetu lekarskiego przyszedł ktoś z dyrekcji oraz dwóch informatyków. Ordynator poprosił o mój wypis, po kolejnych 30 minutach otrzymałem coś, co w opinii zgromadzonych miało być Kartą Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego". Zdaje się jednak, że rolą dokumentu było tylko umożliwienie szpitalowi odzyskania pieniędzy z mojego leczenia. Przejdźmy jednak o samej "karty".

Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego z Miejskiego Szpitala Zespolonego w Częstochowie do wzorów tego typu dokumentów nie należy. O większości błędów dowiedziałem się dopiero w czasie prób kontynuacji leczenia w poradni onkologicznej w Toruniu (to tu spędziłem większość dorosłego życia i to do tutejszej służby zdrowia miałem największe zaufanie). Wcześniej nie zwróciłem uwagi na błędy, chory ma zwykle ważniejsze rzeczy na głowie.

• prawidłowa karta zawiera 8 numerowanych stron, moja zawierała dwie: 1 (z danymi osobowymi pacjenta) oraz 5 (leczenie szpitalne oraz rozpoznanie).
• w polu A6 brak pieczęci lekarza wydającego kartę
• w sekcji EB.2. nie zaznaczono wykonanych w szpitalu:
• badań krwi
• badań moczu
• markerów nowotworowych
• badania USG
• badania RTG (mimo obecności pól dla wszystkich wymienionych)
• początkowo proszono mnie o wpisanie daty wstecznej w rubryce AD (potwierdzenie otrzymania karty przez pacjenta), jednak system generuje datę sporządzenia dokumentu automatycznie, w związku z czym wpisałem datę faktycznego otrzymania karty
• w sekcji EC (rozpoznanie w ramach leczenia szpitalnego):
• nie wpisano nic w pole EE5 (rozpoznanie histopatologiczne), mimo otrzymanego wyniku,
• wpisano wsteczną datę zgłoszenia nowotworu do Krajowego Rejestru Nowotworów (20 stycznia 2015), nie wiem jednak czy to zgłoszenie miało miejsce,
• najważniejszy, kardynalny błąd, który mógł się przyczynić do nieważności karty polegał na wpisaniu całkowicie błędnego kodu pocztowego mojej miejscowości: 67-854 Kleczew (jak się okazało, ten sam błędny kod kreskowy widnieje na wypisie, na druku ZUS ZLA wszystko jest w porządku, kod to 62-540).

Z takim pakietem dokumentów udałem się do Wojewódzkiej Poradni Onkologicznej przy Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w Toruniu. Całe szczęście tam sprawy nabrały prawidłowego obrotu. Wszystko dlatego, że lekarze tam pracujący okazali się być ludźmi (a mogli mnie odesłać, bo nie figuruję w systemie a numer mojej karty nie działa). W olbrzymim skrócie: 27 stycznia dostałem skierowanie na badanie TK w trybie pilnym, przeszedłem je 5 lutego. Jutro (11 lutego, po miesiącu po przyjęciu na oddział urologiczny z podejrzeniem nowotworu jądra) powinienem zacząć kurs uzupełniającej leczenie chemioterapii karboplatyną (początkowo pani z rejestracji mylnie informowała mnie o terapii BEP). Stosuje się ją właściwie standardowo, niezależnie od wyniku tomografii komputerowej i braku naciekania w preparacie histopatologicznym. Na decyzję o ewentualnej chemioterapii muszę jednak jeszcze trochę poczekać, sprawę musi przedyskutować kilku specjalistów. Potem pozostanie regularne powtarzanie TK oraz oznaczenia poziomu markerów nowotworowych przez 5-10 lat. Trzymajcie kciuki. I najważniejsze...

Badajcie się regularnie. Jakiekolwiek zgrubienia czy twarde elementy jądra, których nie wyczuwaliście wcześniej, zgłaszajcie lekarzowi. Pamiętajcie, że nowotwory jądra potrafią dojść do stadium przerzutowania w ciągu kilkunastu tygodni. Decyzję o miejscu zgłoszenia się (zwłaszcza w czasie, w którym część szpitali zrywa umowy z NFZ na stosowanie pakietu onkologicznego) pozostawiam jednak Wam.

UPDATE:
Chemioterapia nie była konieczna, wystarczy obserwacja. Co 3 miesiące USG brzucha i zbadanie poziomu markerów, co pół roku TK miednicy. Dzięki publikacji na wykopie i prywatnym rozmowom "wysłałem" do lekarza na kontrolę kilku panów. Jeden z nich, z którym czasem piszę, jest już po zabiegu usunięcia jądra, całe szczęście jemu też zdarzył się dość łagodny typ, usunięty zresztą przed śladami naciekania. To chyba mój największy sukces ;)

UPDATE 2017 (trochę się nazbierało):

• wrzesień 2015

Na pół roku po usunięciu jądra z nasieniakiem, przed kontrolnym tomografem lekko pobolewały mnie plecy ("korzonki"). Kiedy powiedziałem lekarzowi, że "obawiam się o ew. zaburzenia wyniku, bo chyba byłem przeziębiony i bolały mnie plecy gdzieś między nerkami a kręgosłupem", stwierdził (a prof. Paweł Wiechno należy do najbardziej doświadczonych w tej materii lekarzy w Polsce) że nawet przed spojrzeniem na wynik wie, że czeka mnie uzupełniająca chemioterapia... Oczywiście wynik TK ("najpewniej powiększony węzeł chłonny ze zmianami wstecznymi" oczywiście mi też zapalił lampkę) potwierdził przypuszczenia lekarza, w węźle chłonnym zaotrzewnowym pojawił się typowy dla nasieniaków przerzut (całe szczęście złapany szybko, zmiana ok. 13x17 mm).

Oczywiście każdy w takiej chwili siłą rzeczy zaczyna rozpatrywać czarne scenariusze z długim i bezcelowym leczeniem włącznie. Całe szczęście wiedziałem z dobrych, naukowych źródeł, jak to leczenie przebiega i jakie daje rezultaty (generalnie dobrze ponad 90% pełnych wyleczeń przy przerzutach do węzłów chłonnych) [po polsku][po angielsku].

Przede mną, od września do listopada 2015, trzy cykle chemioterapii w schemacie BEP.

• wrzesień-listopad 2015

W tym miejscu niskie ukłony należą się dr Wojciechowi Michalskiemu z COI. Po pierwsze, wiedział jak zacząć dyskusję z pacjentem, który podpisuje zgodę na terapię zaraz pod sekcją "możliwe skutki uboczne" kończącą się słowem "śmierć". Po drugie, kiedy powiedziałem na ile orientuję się w temacie i na ile moje wykształcenie ociera się o medycynę, porozmawialiśmy sobie o mechanizmie działania poszczególnych cytostatyków i detalach stricte medycznych. Zagłębienie się w temat uspokoiło mnie jeszcze bardziej. A, jak miało się okazać, nastawienie do leczenia systemowego i stan psychiczny pacjenta w czasie terapii naprawdę poważnie wpływa na jej znoszenie...

Chemioterapia w schemacie BEP opiera się na trzech związkach cytostatycznych, czyli hamujących podziały komórkowe. Ponieważ komórki nowotworowe dzielą się bez opamiętania, utrudnienie tego procesu jest naukowo udowodnioną drogą do pozbycia się nowotworu. Oczywiście wiele innych komórek organizmu także często się dzieli, a celowanie terapią (np. przez uwalnianie cytostatyku tylko w pobliżu guza z pomocą przeciwciał) jest na razie pieśnią przyszłości, więc skutki uboczne wynikają głównie z zaburzenia podziałów także tam, gdzie odbywają się u zdrowego człowieka. Stąd utrata włosów, podrażnienie układu pokarmowego, zaburzenia funkcji skóry, zaburzenia funkcji krwiotwórczych szpiku.

Dobra, a czym jest ten cały BEP?

Terapia BEP jest pierwszą linią obrony (ataku) w nasieniakach. Często stosuje się, jak pisałem wyżej, jeden cykl BEP profilaktycznie po usunięciu jądra. Jeden cykl BEP to 3 tygodnie, w tym jeden na regenerację organizmu. Pierwsze kilka dni każdego cyklu (3 dni podawania leków i 2-3 dni obserwacji) spędza się w szpitalu, w kolejnych tygodniach przyjeżdża się na oddział dzienny raz na 7 dni. W skład terapii podawanej w formie kroplówek wchodzi:

• Bleomycyna - "standardowy" antybiotyk, który w dużych dawkach okazał się wzmacniać efekty terapii antynowotworowych. Podawany jest co tydzień, w dniu 1,8,15 każdego cyklu. Wiąże się z najmniejszymi powikłaniami, jedyne co może się pojawić to objawy podobne do grypy (gorączkowanie, bóle głowy).
• Etopozyd - półsyntetyczna pochodna substancji występującej naturalnie w jałowcu. Podobnie jak w przypadku oryginału nie wiadomo do końca na czym polega mechanizm działania na poziomie molekularnym, ale hamuje podziały komórek. Substancję naturalną od której pochodzi stosuje się od lat jako lek na brodawki weneryczne (smarowanie miejscowo, także przez zaburzenie podziałów komórek, "zasusza" brodawki). W leczeniu onkologicznym powoduje/może powodować następujące skutki uboczne: łysienie, nudności i wymioty, czasowe zatrzymanie działania szpiku, skurcze oskrzeli i, niezwykle rzadko i przy długim leczeniu, wtórne białaczki. Podawany, w moim przypadku, przez pierwsze 3 dni każdego cyklu.
• cisplatyna - ze względu na swoją budowę i reaktywność tworzy wiązania krzyżowe w DNA (w każdej fazie podziału komórki), indukuje także apoptozę (proces "samobójstwa" komórki). Jest najskuteczniejsza ze wszystkich trzech składników schematu BEP, więc daje najsilniejsze skutki uboczne. Pojawiają się nawet silne nudności i wymioty, które mogą się utrzymywać nawet do dwóch tygodni po ostatnim podaniu leku (skrajny przypadek), neuropatie (bóle, przykurcze itp.), uszkodzenie słuchu, obniżenie parametrów morfologii krwi.Podawana, w moim przypadku, przez pierwsze 3 dni każdego cyklu (cisplatyna i etopozyd podawane są czasem do 5 dni/cykl).
• po zakończeniu podawania każdej dawki leków (zarówno pełnego zestawu, jak i bleomycyny w trybie dziennym) dostaje się dożylnie spory "strzał" furosemidu - leku moczopędnego, żeby szybko pozbyć się chemii z organizmu kiedy już prawdopodobnie "zrobiła swoje". Biorąc pod uwagę to, że pełen zestaw podawany w dniach 1-3 to w sumie ze startowym nawodnieniem solą fizjologiczną, ok. 3-4 litrów płynów, po podaniu furosemidu parcie na pęcherz jest niesamowite. Właściwie minutę po podaniu (mimo oddania moczu 2-3 razy w ciągu paru godzin kroplówek), można/trzeba iść do toalety i można bez przeszkód sikać parę minut. Właściwie nie opłaca się sikać na stojąco, bo po opróżnieniu pęcherz jest znów pełen za minutę-dwie. W ciągu godziny szedłem do WC jeszcze z 5-6 razy.

Skutki uboczne u mnie?

Całe szczęście podawany z BEP silny lek przeciwwymiotny zadziałał i nie targały mną torsje, więc objawy u mnie ograniczyły się do:

• naprzemiennych zaparć i biegunki przez parę dni pierwszego cyklu
• utraty włosów
• metalicznego posmaku w ustach przez pierwszy tydzień każdego cyklu, metalicznego zapachu wody po kąpieli
• prawie zupełny brak wrażeń przy jedzeniu (zwłaszcza na początku cyklu wszystko było bezsmakową papką); lekarz radził jeść delikatnie z uwagi na nudności, ale jednego dnia kebab na ostrym a innego pizza były czymś nieziemsko dobrym, oczywiście poza tym dostarczyły całkiem sporo substancji odżywczych potrzebnych do powrotu do formy
• dermografia - skóra jest przez pewien czas tak wrażliwa, że wystarczy podrapać się po ramieniu żeby zrobić sobie dożywotny tatuaż w kolorze beżowym. Posiadam na obu ramionach.
• spadku odporności na krótką metę
• po drugim cyklu złapałem zakażenie bakterią, która normalnie siedzi sobie uśpiona w jelicie i "je kupę", a infekuje gospodarza oportunistycznie, czyli kiedy nadarzy się okazja bo organizm jest osłabiony). Oczywiście takie zakażenia są bardzo groźne i mogą skończyć się sepsą, więc gorączka powyżej 1 dnia oznacza powrót do szpitala i włączenie antybiotyków dożylnie w dużej dawce (najpierw, do oznaczenia bakterii, najlepszy znany o szerokim spektrum działania, po oznaczeniu bakterii w laboratorium antybiotyk celowany)
• uaktywnienia wirusa półpaśca (którego wielu z nas nosi w formie uśpionej do czasu spadku odporności lub pojawienia się innych, nieznanych bodźców)
• potencjalna niepłodność przez rok-dwa (nie testowałem, ale prewencyjnie zamroziłem co nieco ;)) 

Koszty, czyli dlaczego jestem beneficjentem systemu ochrony zdrowia i płacę składkę zdrowotną dla przedsiębiorców bez bólu czterech liter.

Poza oczywistymi kosztami dojazdów, pobytów rodziny, preparatów odżywczych (takie jogurty.zip z toną białka, tłuszczu i cukru w małym opakowaniu) leczenie nowotworów w Polsce (zgodnie ze światowymi standardami) jest w pełni refundowane. Całe szczęście, bo podejrzałem raz u pielęgniarek cenę na etykiecie samego leku przeciwwymiotnego i wyszło mi, że kosztuje kilkanaście tysięcy złotych za cykl. Także dlatego zawsze mam wzmożoną czujność kiedy ktoś zbiera online środki na leczenie nowotworu. Bo, wykluczając eksperymentalne medyczne terapie trudnych przypadków zagranicą (np. wspomniane terapie oparte o przeciwciała), zauważyłem sporo zbiórek de facto na (pozbawione sensu z medycznego punktu widzenia) altmedowe kuracje wlewami z witaminy C, cyjanowodorem z pestek moreli czy innymi "magicznymi" "lekami".

EPILOG
W dwa lata po zakończeniu chemioterapii i serii bardzo dobrych wyników (zero śladu w badaniach obrazowych i poziomach markerów - są niskie jak nigdy), uznaję walkę za zakończoną. Oczywiście nie oznacza to zaniechania kontroli, bo co pół roku (później co rok) trzeba się kontrolować przez min. 5 lat. A później też nie zaszkodzi.

Czytaj więcej:

• BRCA1 i piersi Angeliny Jolie

Autor: Marcin Ostajewski

Emulgatory i środki zagęszczające (E400-E499)

Kolejna część zestawienia dodatków spożywczych nie zawiera zbyt wiele substancji szkodliwych dla zdrowia, jednak wiele tu substancji szkodliwych dla portfela. Większość z nich służy bowiem do wprowadzania klienta w błąd (stąd dość dyskusyjna zgodność z dyrektywą Komisji Europejskiej regulującą użycie dodatków do żywności). Dzięki szerokiej gamie zagęstników i emulgatorów możemy sprzedać klientowi 150 gr "śmietany", która zawiera de facto 100 gr prawdziwej śmietany oraz wodę i np. gumę guar. Zagęstniki i emulgatory pochodzą zarówno ze źródeł roślinnych jak i zwierzęcych. Ta część najdokładniejszego polskiego zestawienia dodatków do żywności będzie więc interesująca głównie dla wegan i innych osób z różnych powodów unikających żywności pochodzenia zwierzęcego (oraz osób, które nie lubią być oszukiwane przez producentów nabiału). Uwaga ogólna: w olbrzymiej większości przypadków substancje wymienione poniżej można stosować zamiennie, prawie każda z nich może się znaleźć w serku, jogurcie czy ciastku z galaretką. W przypadku mniej znanych substancji (np. opisywanych na mitojadzie po raz pierwszy w języku polskim) w nawiasach kwadratowych podaję linki do publikacji źródłowych. Podobnie postępuję w przypadku ciekawostek dotyczących niektórych dodatków.

	Nazwa	Opis, zastosowanie, uwagi
E400 E401 E402 E403 E404 E405	Kwas alginowy Alginian sodu Alginian potasu Alginian amonu Alginian wapnia Alginian glikolu propylenowego	Wielocukier o odczynie zasadowym, powszechnie występuje w algach. Jeden gram potrafi zamienić w galaretę 200-300 ml wody, E400 jest więc idealnym zagęstnikiem (oraz emulgatorem, nawilżaczem czy środkiem zmniejszającym palność tkanin). Ponieważ zarówno kwas jak i jego pochodne nie mają smaku czy aromatu, można je bezkarnie wrzucić wszędzie. Są nieszkodliwe, ale w przemyśle spożywczym często powiększają "kawałki owoców" w galaretce czy apetycznie wyglądające "kęski mięsa" w karmie dla kotów. Zastosowanie w dżemach, żelkach i (wielokrotnie) mielonych szynkach. Artyści i dentyści używają alginianów do tworzenia odlewów ludzkiego ciała, naukowcy publikują zaś artykuły na temat wykorzystania alginianów do zmniejszenia przyswajania tłuszczy z pokarmu oraz używają alginianów do immobilizacji komórek lub enzymów na potrzeby syntez biologiccznych. Bliskim krewnym kwasu alginowego jest zwierzęcy kwas hialouronowy, obecny (jak i alginian) w kosmetykach.
E406	Agar	Mieszanina wielocukru agarozy i agarapektyn pozyskiwanych z wodorostów z rodzajów Gelidium i Glacinaria. Monomerem związku jest w większości galaktoza, właściwie nieprzyswajalna przez człowieka (agar jest także "niejadalny" dla większości bakterii, stąd, oprócz przemysłu spożywczego, stosuje się go w badaniach naukowych jako podłoże do hodowli mikroorganizmów oraz roślin w warunkach in vitro). Nazwę wziął od malajskiego określenia wodorostów, z których się go pozyskuje (agar-agar). Jest roślinnym odpowiednikiem żelatyny, używa się go więc do produkcji galaretek, klarowania piwa po fermentacji, rozmaitych deserów i słodyczy oraz tworzenia protez zębowych. Zupełnie bezpieczny
E407 E407a	Karagen Przetworzone wodorosty morskie z grupy Euchuema	Zastosowanie podobne jak poprzednika. Pozyskiwany z wodorostów z rodzaju Gigartina oraz krasnorostu Chrząstnicy kędzierzawej (zwanej także mchem irlandzkim). Obecnie w produkcji karagenu wyspecjalizowały się Filipiny, gdzie powstaje 80% światowej produkcji tego zagęstnika i stabilizatora. prócz produkcji słodyczy (galaretki, żelki), dodawany jest także do końcowej fazy gotowania brzeczki w piwowarstwie domowym w celu przyspieszenia opadania osadów gorących (w sklepach piwowarskich sprzedaje się jednak suszoną chrząstnicę a nie czysty karagen). Euchuema to grupa wodorostów należąca do rodzaju Gigartina, E407 i E407a są więc niemalże tym samym składnikiem (różnią się tylko stopniem czystości karagenu).
E408	Glikany z drożdży piekarskich	Związki organiczne pozyskiwane z kultur drożdży piekarskich. Rzadko spotykany składnik, który nie powinien sprawiać problemów zdrowotnych.
E409	Arabinogalaktan	Polimer cukrów arabinozy i galaktozy, główny składnik ścian komórkowych mykobakterii. Jest także głównym składnikiem gumy arabskiej (E414). Według niektórych badaczy arabinogalaktan z modrzewia wpływa korzystnie na rozwój mikroflory jelitowej oraz stymuluje wzrost cytotoksyczności komórek NK układu odpornościowego ułatwiając walkę z komórkami nowotworowymi [1,2]. Praca przeglądowa na temat arabinogalaktanu [3] ukazała się co prawda na łamach czasopisma wydawanego przez Thorne Research (firmę zajmującą się produkcją suplementów), co każe ostrożnie prześledzić powiązania autorów oryginalnych publikacji z producentem. Gumy do żucia, żelki, pianki, syropy to jego idealne źródła.
E410	Mączka chleba świętojańskiego (guma karobowa, karobina)	Czyli substancja pozyskiwana z rośliny o bardzo ciekawej historii. Szarańczyn strąkowy (karob; drzewo z rodziny bobowatych występujące w rejonie śródziemnomorskim) służył bowiem człowiekowi od starożytności (nie tylko jako pożywienie). Jego strąki, podobne kształtem do szarańczy, zyskały nazwę chleba świętojańskiego z powodu zapisu w Biblii o żywieniu się przez św. Jana "szarańczą". Chodziło oczywiście o strąki szarańczyna (potomkowie tłumaczy pracują zapewne przy przekładach tytułów amerykańskich filmów sensacyjnych). Nasiona karobu miały jeszcze inne zastosowanie: ze względu na dość stały rozmiar i wagę (ok. 0,2 g) stanowiły jednostkę miary. Nazwa tej stosowanej do dziś w jubilerstwie jednostki to karat. Mączka chleba świętojańskiego (czyli sproszkowane nasiona) znajduje zastosowanie przy produkcji jogurtów, deserów, napojów, w kosmetyce, przemyśle tytoniowym czy nawet produkcji papieru.
E411	Mączka owsiana	Rzadko stosowany zagęstnik wytwarzany z ziaren owsa. Zupełnie bezpieczny rozpuszczalny polisacharyd spełnia rolę błonnika pokarmowego, nie ma więc limitów jego spożycia.
E412	Guma guar	Chemicznie składa się z polisacharydu galaktomannanu (zbudowany z łańcuchów galaktozowych z odgałęzieniami mannozowymi). Pozyskiwana ze strąków guaru (Cyamopsis tetragonoloba), uprawianego głównie w Indiach i Australii. Żele tworzone przez gumę guar są stabilniejsze od tych z gumy karobowej. Zdolność wiązania ponad 8 razy wyższa od skrobi kukurydzianej zagwarantowała gumie guar stabilną pozycję na rynku zagęstników i substancji żelujących. Stosowana w przemyśle tekstylnym, w pastach do zębów, szamponach, kremach, w procesie hydroszczelinowania w czasie wydobycia gazu łupkowego oraz oczywiście w przemyśle spożywczym. W tym ostatnim służy jako zagęstnik i stabilizator serów, jogurtów, mleka, lodów, sosów, ketchupów; zapobiega obkurczaniu nadzienia pierogów mrożonych, przedłuża żywotność produktów piekarskich i ułatwia nadnaturalny wzrost marketowego chleba.
E413	Tragakanta	Radośnie nazwany traganek gumodajny z Azji zachodniej, prócz rozrywki w czasie czytania nazwy, jest źródłem długich i cienkich pasków gumy, wyciekającej ze zranionego drzewa i zastygającej na powietrzu. Mieszanina dwóch polisacharydów (basoryny i tragakantyny) doskonale żeluje tabletki, maści hydrożelowe, kremy oraz produkty spożywcze. Ze względu na znikomą (w porównaniu z innymi naturalnymi gumami) produkcję ciężko ją spotkać w składzie dostępnych w Polsce produktów.
E414	Guma arabska (guma akacjowa)	Zagęstnik znany już w starożytności, otrzymywany przez nacięcie kory akacji senegalskiej i innych akacjowatych z Afryki. Znana głównie jako składnik kleju biurowego w charakterystycznej szklanej buteleczce z gumową główką, kleju do znaczków pocztowych oraz farb. Prócz polisacharydu arabiny (sól kwasu arabinowego) zawiera enzymy utleniające, stąd w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym nie może służyć do wszystkiego (chyba że owe enzymy zdezaktywujemy wcześniej w autoklawie). Wykorzystywana osłonowo w zapaleniach błon śluzowych. Według prawodawstwa unijnego do spożycia w dowolnych ilościach, dodawana jednak w minimalnych stężeniach (prócz możliwości utleniania wyrobu nadaje mu delikatny kwaskowaty smak). Do złapania w gumie do żucia, żelkach, syropach do sporządzania napojów, cukierkach M&M's czy piankach marshmallow (zamiast żelatyny).
E415	Guma ksantanowa	Zagęstnik pochodzenia bakteryjnego, uzyskiwany z hodowli Xanthomonas campestris. Spotykany w dressingach i kosmetykach, gdzie ziała także jako wydajny emulgator, zapobiegając rozdzielaniu fazy wodnej i tłuszczowej. Od roku 2011 trwają badania FDA nad bezpieczeństem preparatu SimplyThick, którego czynnym składnikiem była guma ksantanowa. Firma, która go produkuje dobrowolnie wycofała partie powstałe w jednej z fabryk podejrzewając niedostateczne oczyszczenie z żywych bakterii. Niedostateczne oczyszczenie preparatu mogło (choć nie musiało) mieć związek z przypadkami śmierci wcześniaków na skutek martwiczego zapalenia jelit spowodowanego przez bakterię produkującą E415. Ponieważ przypadki szkodliwości wynikają prawdopodobnie z niedopatrzenia producenta, oznaczenie samego związku jako niebezpieczny nie jest uzasadnione.
E416	Guma karaya	Kolejna naturalna guma pozyskiwana z roślin. tym razem z ran tropikalnych krzewów z rodzaju Sterculia. Prócz właściwości zagęszczających i emulgujących ten polisacharyd zbudowany z galaktozy, ramnozy i reszt kwasu galaktouronowego jest także środkiem przeczyszczającym i spoiwem protez dentystycznych. Spotykana także w lakierach do włosów oraz pastach do zębów (ze względu na kwasowość zapobiega powstawaniu kamienia nazębnego).
E417	Guma tara	Polisacharyd zapasowy pozyskiwany z bielma nasion południowoamerykańskiej rośliny Caesalpinia spinosa, znanej także jako źródło tanin. Jest polimerem galaktomannozowym podobnym chociażby do gumy guar (zarówno w kwestii właściwości jak i zastosowania). Zadowalające zagęszczenie daje już 1% roztwór wodny. zagęstnik i emulgator m.in. w lodach. W Peru używana także w medycynie, jako środek do przemywania ran, płukania gardła, łagodzenia bólu brzucha. Woda po zagotowaniu suchych owoców używana jest do zabijania pcheł.
E418	Guma gellan	Zagęstnik pochodzenia bakteryjnego produkowany przez Sphingomonas elodea zbudowany z glukozy, ramnozy i reszt kwasu glukuronowego. Pojawia się w "mleku sojowym" jako stabilizator zapobiegający wytrąceniu białka oraz jako zamiennik żelatyny w żelkach i deserach. W nauce zamiennik agaru w hodowlach in vitro, dzięki stabilności do temperatury 120° C i dwa razy większej wydajności żelowania przydatny w hodowli mikroorganizmów z gorących źródeł.
E419	Guma ghatti (guma dhavda)	Rzadko spotykany polisacharyd z indyjskiego drzewa Anogeissus latifolia. Używany głównie do barwienia płótna, ale także do zagęszczania i emulgowania sosów i syropów zawierających tłuszcze.
E420	Sorbitole: (i) sorbitol, (ii) syrop sorbitolowy	Alkohol otrzymywany na drodze redukcji glukozy, słodkawy w smaku emulgator i słodzik (jako ten drugi występuje głównie w gumie do żucia bez cukru, napojach i lodach o obniżonej kaloryczności, miętówkach i syropach na kaszel). W medycynie stosowany jako środek przeczyszczający (podawany zarówno doustnie jak i formie czopków). W kosmetyce spotykany w pastach do zębów i płynach do płukania ust. Przedawkowanie kończy się biegunką, co można przeczytać na opakowaniach większości gum do żucia i odświeżających pastylek do ust.
E421	Mannitol	Podobny do sorbitolu produkt redukcji innego cukru - mannozy. Otrzymywany na drodze syntezy chemicznej lub fermentacji przez mikroorganizmy. Może też być izolowany bezpośrednio z roślin (spora część mannitolu na rynku to ekstrakt z glonów morskich). W medycynie stosowany do leczenia skąpomoczu zanim nastąpi nieodwracalne uszkodzenie nerek, stymulacji diurezy w czasie odtruwania i zmniejszania ciśnienia wewnątrzczaszkowego. W przemyśle spożywczym stosowany głównie jako zamiennik cukru do gum do żucia, poprawiania smaku tabletek do ssania oraz pokrywania powierzchni czekoladek, cukierków i suszonych owoców. Zastosowanie powierzchniowe wiąże się z bardzo niską higroskopijnością mannitolu (dopiero w warunkach 98% wilgotności względnej wchłania wodę z powietrza).
E422	Glicerol (gliceryna)	Najprostszy stabilny alkohol trójwodorotlenowy stosowany przez twórcę mitojada do ochrony komórek bakteryjnych zamrażanych w temperaturze -80°C. Rozpuszczalnik tłuszczów, stosowany powszechnie w kremach i pomadkach, znajdujący się naturalnie w niektórych owocach. Na skalę przemysłową otrzymywany przez hydrolizę zasadową tłuszczu roślinnego lub zwierzęcego. W przemyśle spożywczym (cukierki, alkohole, ciastka) i farmaceutycznym odpowiada głównie za nawilżenie produktu oraz działa jako słodzik (indeks glikemiczny poniżej wartości dla sacharozy, dodatkowo niestrawny dla bakterii powodujących próchnicę zębów). W postaci czopków stosowany jako środek przeczyszczający.
E423	Guma arabska modyfikowana bezwodnikiem kwasu oktenylobursztynowego	Estryfikacja E414 kwasem oktenylobursztynowym (OSA) zwiększa jej właściwości emulgujące, z racji hydrofobowości łańcucha oktenylowego. Podobny efekt wykorzystuje się w procesie estrfikacji skrobi tym samym kwasem [1]. Czystość gumy arabskiej po modyfikacji sprawdza się m.in. za pomocą HPLC, nie ma więc powodów do obaw o resztki OSA w E423 (a co dopiero w produkcie, który zawiera niewielkie ilości tego dodatku).
E424	Kurdlan	Polisacharyd pochodzenia bakteryjnego. Produkowany m.in. przez niepatogenne bakterie z rodzaju Agrobacterium, cechuje się tworzeniem w roztworach wodnych (po podgrzaniu) żeli o wysokiej odporności na szkodliwe warunki fizyczne. Po utrwaleniu w wysokiej temperaturze i ciśnieniu (w autoklawie) tworzy prawie kuloodporne struktury. Człowiek nie jest w stanie go strawić, więc przez układ pokarmowy przechodzi nie pozostawiając po sobie śladu. Dodawany do zup i deserów, nadając im pseudoplastyczny wygląd. [1, 2]
E425	Konjac	Polisacharyd pozyskiwany z bulwocebuli rośliny o tej samej nazwie (znanej także jako lilia voodoo czy diabelski język) uprawianej w Japonii, Chinach i Korei. Zamiennik żelatyny dla wegan, popularny w kuchni azjatyckiej (także do produkcji deseru Nata de coco, opartego o fermentowaną wodę kokosową - odpornym na zdjęcia smakołyków polecam zerknięcie na fotografię tego deseru). W USA i Unii Europejskiej żelki na bazie konjacu zostały zakazane (nie miękną w ustach jak żelatyna, w USA zarejestrowano kilka przypadków uduszenia po połknięciu kawałka deseru w całości).
E426	Hemiceluloza sojowa	Polisacharyd pozyskiwany z ziaren soi (różne rodzaje hemicelulozy obecne są w dużych ilościach także w ścianach komórkowych większości roślin). Przede wszystkim zagęstnik i środek przeciwzbrylający.
E427	Guma kasja	Kolejny polisacharyd pochodzenia roślinnego, tym razem izolowany z rośliny strączkowej znanej jako (między innymi) Senna obtusifolia czy Cassia tora. Stosowana z powodzeniem głównie w produkcji karmy dla zwierząt oraz mrożonych deserów mlecznych. W Sudanie liście rośliny, z której nasion pochodzi guma kasja, po przefermentowaniu zagniatane są w kulki i smażone jako substytut mięsa.
E429	Peptony	Krótkie łańcuchy białkowe powstające najczęściej jako produkt trawienia enzymatycznego białek mleka lub mięsa. Dużo częściej spotykane w laboratoriach biotechnologicznych (autor posiada takie cudo w miejscu pracy i używa go jako dodatku do pożywek dla hodowanych bakterii).
E430 E431	Stearynian polioksyetylenu (8) Stearynian polioksyetylenu (40)	Dwa warianty emulgatora opartego o kwas stearynowy i poli(tlenek etylenu), czyli PEG. Składa się z mono- i diestrów oraz wolnych form PEG-u, działa jako emulgator ułatwiający połączenie fazy wodnej i tłuszczowej w kosmetyce, przemyśle spożywczym (produkty piekarskie, puddingi), produkcji świec i kredek oraz dwufazowych reakcjach chemicznych. Warianty różnią się średnią długością łańcucha PEG-owego. Nie dla ortodoksyjnych wegan i wegetarian - kwas stearynowy na skalę przemysłową uzyskuje się z hydrolizy tłuszczu zwierzęcego. [1]
E432 E433 E434 E435 E436	Monolaurynian polioksyetylenosorbitolu (polisorbat 20) Monooleinian polioksyetylenosorbitolu (polisorbat 80) Monopalmitynian polioksyetylenosorbitolu (polisorbat 40) Monostearynian polioksyetylenosorbitolu (polisorbat 60) Tristearynian polioksyetylenosorbitolu (polisorbat 65)	Znane pod handlowymi nazwami Tween X lub Alkest TW X, gdzie X to odpowiednia liczba oznaczająca średnią długość łańcucha PEG. Podobnie jak w przypadku E430-431, PEG estryfikowany jest kwasami tłuszczowymi.. E433-436 mogą zawierać kwasy tłuszczowe pochodzenia zwierzęcego. Polisorbaty można spotkać w lodach, deserach mlecznych i słodyczach, pełnią funkcje emulgatorów.
E440	Pektyny	Poli- i oligosacharydy roślinne izolowane m.in. z wytłoczyn pozostających po produkcji soków czy pozyskiwaniu cukru buraczanego. Stabilizują m.in. przetwory owocowe i inne produkty spożywcze (dżemy, marmolady, żelki). Stosowane także w medycynie do leczenia biegunki oraz wspomagania wydalania izotopów promieniotwórczych z organizmu [1].
E441	Żelatyna	Najpowszechniejszy środek żelujący do produkcji galaretek i żelków, lodów, dipów, leków w formie kapsułek oraz "oszukanych jogurtów". Otrzymywana przez nieodwracalną hydrolizę zwierzęcego kolagenu. Główne źródła, z których jest oczyszczana, to skóry, kości i tkanka łączna świń i krów. Z produkcją żelatyny w Polsce wiąże się postać "króla żelatyny" Kazimierza Grabka, który zmonopolizował rynek m.in. dzięki wywalczeniu cen wyrównawczych na żelatynę z importu oraz jego całkowity zakaz po pierwszych informacjach o chorobie wściekłych krów. Co ciekawe, zakaz obejmował także żelatynę wieprzową, która chorób prionowych nie przenosi [1, 2].
E442	Fosfatydy amonu	Mieszanka soli amonowych kwasów tłuszczowych, zamiennik lecytyny sojowej w produkcji czekolady. Najczęściej produkowane z częściowo utwardzonego oleju rzepakowego lub na drodze syntezy.
E443	Bursztynian stearynianu glikolu propylenowego (Succistearin)	Produkt reakcji bezwodnika kwasu bursztynowego, kwasu stearynowego oraz glikolu propylenowego. Mimo skomplikowanej nazwy, nieszkodliwy emulgator do ciast (także w proszku), nadzień i polew [1, 2].
E444	Octan izomaślanu sacharozy (SAIB)	Jeden z zamienników stosowanego niegdyś także w UE (potencjalnie szkodliwego, dopuszczonego do użytku w USA) bromowanego oleju roślinnego. Produkt estryfikacji sacharozy kwasami octowym i izomasłowym. Stosowany jako zagęstnik w napojach, kosmetykach, środkach do pielęgnacji włosów oraz jako substancja stabilizująca zapach i składnik nadający smak pomarańczowy. Ciekawostka: petycja na łamach portalu change.org poskutkowała deklaracją PepsiCo o zaprzestaniu używania bromowanego oleju roślinnego w napoju Gatorade [1, 2].
E445	Estry glicerolu i żywicy roślinnej (guma estrowa)	Używane głównie jako emulgatory w napojach gazowanych aromatyzowanych olejkami eterycznymi z cytrusów (zapobiegają "wypadaniu" ich z mieszaniny). Żywice pozyskiwane są w czasie skomplikowanego procesu usuwania substancji niepożądanych z, chociażby, surowej żywicy sosnowej [1].
E450 E451 E452	Difosforany (pirofosforany): (i) difosforan disodu (ii) difosforan trisodu (iii) difosforan tetrasodu (iv) difosforan dipotasu (v) difosforan tetrapotasu (vi) difosforan diwapnia (vii) diwodorodifosforan wapnia Trifosforany: (i) trifosforan pentasodu (ii) trifosforan pentapotasu Polifosforany: (i) polifosforany sodu (ii) polifosforany potasu (iii) polifosforany sodu wapnia (iv) polifosforany wapnia (v) polifosforany amonu	Pirofosforany różnych metali znajdują szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym, garbarskim czy nawet naftowym. Pomagają płukać instalacje w mleczarniach z osadu, wypłukiwać metale z garbowanych skór czy zapobiegać brązowieniu utartych ziemniaków. Są dobrymi substancjami buforującymi, stosowane także jako polepszacze w pieczywie. W detergentach trifosforany chelatują metale, ułatwiając działanie związków powierzchniowo czynnych w twardej wodzie. Fosforany pomagają także utrzymać wilgotność środków spożywczych. Ponieważ związki te są nośnikami energii w organizmach żywych, dopiero dawka powyżej 1 gr/kg masy ciała jest dla człowieka śmiertelna. Otrzymuje się je na drodze syntez chemicznych.
E459	β-Cyklodekstryny (cykloamylozy)	Naturalne oligosacharydy enzymatycznie zamknięte w pierścień. Produkowane są ze skrobi. Znajdują zastosowanie w medycynie (ułatwiają nebulizację, czyli podawanie leku w formie mgiełki oraz są w stanie uwięzić toksyny wewnątrz pierścienia, ułatwiając ich usunięcie z organizmu). Ze względu na zdolność do wiązania cholesterolu, cyklodekstryny używane są w produkcji potraw bez cholesterolu, można je także spotkać w aktywnych odświeżaczach powietrza wyłapujących zapachy po rozpyleniu. Kolejne zastosowania spożywcze to m.in. emulgowanie mieszanin poprzez związanie tłuszczowców w roztworze wodnym oraz poprawa barwy i stabilności napojów barwionych karotenoidami.
E460 E461 E462 E463 E464 E465 E466 E467 E468 E469	Celuloza Metyloceluloza Etyloceluloza Hydroksypropyloceluloza Hydroksypropylometyloceluloza Etylometyloceluloza Karboksymetyloceluloza, sól sodowa karboksymetylocelulozy, guma celulozowa Etylohydroksyetyloceluloza Sól sodowa karboksymetylocelulozy usieciowana, guma celulozowa usieciowana Enzymatycznie zhydrolizowana karboksymetyloceluloza, enzymatycznie zhydrolizowana guma celulozowa	Celuloza i jej liczne pochodne tak niewiele różnią się zastosowaniem i wpływem na organizm człowieka, że można je opisać jako grupę dodatków. Ten polisacharyd pochodzenia roślinnego (będący zresztą najbardziej rozpowszechnionym polimerem na świecie) nie ulega praktycznie żadnym przemianom w układzie pokarmowym sporej części ssaków (inaczej sprawa ma się w przypadku żołądka przeżuwaczy). Różne pochodne celulozy charakteryzują się nieco odmiennymi właściwościami (m.in. rozpuszczalnością), jednak wszystkie znajdują zastosowanie w wielu gałęziach przemysłu. Znajdziemy tu emulgatory (E462), związki osłonowe i nawilżające (E463), leki na zaparcie (E461) czy związki ułatwiające przyswajanie leków (E468). Celulozę i jej pochodne można spotkać m.in. w: lodach, deserach, krokietach, lubrykantach, pastach do zębów, szamponach, farbach wodnych, detergentach i klejach.
E470a E470b	Sole sodowe, potasowe i wapniowe kwasów tłuszczowych Sole magnezowe kwasów tłuszczowych	Te pochodne kwasów tłuszczowych (nie można określić jednoznacznie czy chodzi o kwasy tłuszczowe pochodzenia roślinnego czy zwierzęcego) zna zapewne każdy z Was. O ile ktoś mógł uniknąć spotkania z nimi w formie nawilżaczy i substancji poślizgowych w produkcji tabletek (stearynian magnezu), o tyle z kamieniem na ścianie wanny walczyło już wielu ;). Poza tym można je spotkać na powierzchni nabłyszczanych owoców lub w roli emulgatorów i czynników przeciwzbrylających w ciastach, produktach piekarskich czy chipsach.
E471 E472a E472b E472c E472d E472e E472f	Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem octowym Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem mlekowym Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem cytrynowym Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem winowym Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane kwasem mono- i diacetylowinowym Mono- i diglicerydy kwasów tłuszczowych estryfikowane mieszaniną kwasu octowego i winowego	Estry kwasów tłuszczowych (mieszanego pochodzenia) i glicerolu (oraz różnych kwasów organicznych) to kolejna w miarę jednorodna grupa dodatków, będących głównie emulgatorami. Znajdziemy je w pieczywie (polepszają miąższość chleba), kawie zbożowej, śmietance do kawy). Zupełnie bezpieczne, aczkolwiek w większości niezbyt atrakcyjne dla wegan i wegetarian.
E473	Estry sacharozy i kwasów tłuszczowych	Produkty estryfikacji wyższych kwasów tłuszczowych sacharozą. Nietoksyczne, wydajne emulgatory stosowanie równie powszechnie, co sacharoglicerydy  [1].
E474	Sacharoglicerydy	Produkty reakcji sacharozy z tłuszczem roślinnym lub zwierzęcym. Tworzą bezbarwną, bezzapachową, plastyczną masę, dodawane jako emulgatory. Mogą zawierać śladowe ilości dimetylformamidu, jednak w przyjmowanych dawkach nie stanowi on jakiegokolwiek ryzyka dla zdrowia. Poza tym, nowsze metody umożliwiają syntezę bez użycia niebezpiecznych rozpuszczalników organicznych. Znajdowane we wszelkich przetworach mlecznych, deserach, czekoladzie, mleku smakowym [1, 2].
E475	Estry kwasów tłuszczowych i poliglicerolu	Związki podobne do E472, będące jednak estrami kwasów tłuszczowych i polimerów glicerolu o różnej długości. Po raz kolejny nic groźnego, do złapania w likierach, produktach piekarskich i cukierniczych, gumach do żucia i podrabianych śmietanach [1, 2].
E476	Polirycynooleinian poliglicerolu	Znów estry kwasów tłuszczowych, znów poliglicerole Tym razem jednak w mieszaninie reakcyjnej pojawia się kwas rycynolowy, otrzymywany z rącznika pospolitego (rośliny znanej także jako kleszczowina pospolita, ze względu na nasiona przypominające samicę kleszcza opitą krwią). Zapobiega mętnieniu olejów roślinnych, emulguje wyroby czekoladopodobne, dressingi i smarowidła do chleba, które nie leżały obok masła.
E477 E478	Estry kwasów tłuszczowych i glikolu propylenowego Mleczany estrów kwasów tłuszczowych glicerolu i glikolu propylenowego	Związki kwasów tłuszczowych (znów różnego pochodzenia) z nietoksycznym glikolem propylenowym. Sam glikol propylenowy (alkohol dwuwodorotlenowy podobny do glicerolu) jest gęstą, bezbarwną cieczą wykorzystywaną w przemyśle spożywczym (jako E490 i E1520) i kosmetyce (np. w żelach do mycia rąk). Pochodne mleczanowe są tak samo nieszkodliwe jak ich niemodyfikowane kwasem mlekowym odpowiedniki. Spotykane w szerokiej gamie produktów, od wafelków, makaronów, sosów i polew, po karmę dla zwierząt, dezodoranty i pianki do golenia.
E479 E479b	Olej sojowy estryfikowany kwasami tłuszczowymi Termoutleniony olej sojowy z mono- i diglicerydami kwasów tłuszczowych	Tak jak w przypadku innych mieszanin kwasów tłuszczowych, nie sposób zapewnić, ze pochodzą ze źródła roślinnego. Dopiero producent danego kwasu tłuszczowego dodawanego do reakcji wie jak go otrzymał. Oprócz niepokoju wegan i wegetarian E479 i E479b nie powinny jednak w żadnym wypadku wzbudzać podejrzeń konsumentów.
E480	Dokuzynian sodu	Znany jako środek przeczyszczający w medycynie, nawilżacz i emulgator w przemyśle spożywczym oraz jako pestycyd w uprawie oliwek, winorośli czy pomarańczy. Jako lek może powodować działania niepożądane (biegunki, skurcze i podrażnienia jelit), jednak w środkach spożywczych nie znajduje się w ilościach choćby zbliżonych do tych w tabletkach i czopkach na zaparcia. Dokuzunianu używano jako surfaktantu do walki z wyciekiem ropy naftowej ze zniszczonej przez wybuch platformy wiertniczej Deepwater Horizon 20 kwietnia 2010 roku, największej katastrofy ekologicznej w dziejach USA [1, 2].
E481 E482 E483 E484 E485 E486	Stearoilomleczan sodu Stearoilomleczan wapnia Winian stearylu Cytrynian stearylu Stearoilofumaran sodu Stearoilofumaran wapnia	Związki dość bliskie E478. Różnica polega jedynie na użyciu jednego kwasu tłuszczowego (kwasu stearynowego, otrzymywanego zarówno ze źródeł zwierzęcych, jak i roślinnych). Estryfikacja różnymi kwasami organicznymi naturalnie występującymi w organizmie człowieka nie ma najmniejszego wpływu na wpływ produktów emulgowanych związkami z zakresu E481-E486.
E487	Laurylosiarczan sodu (SDS, SLS)	Detergent znany sporej części biologów molekularnych stosowany w elektroforezie białek w warunkach denaturujących oraz w lizie komórek w celu uwolnienia ich zawartości (np. badanego DNA). Znajdowany głównie w szamponach i żelach pod prysznic, występuje naturalnie w słabiej oczyszczonym "ekonomicznym" oleju kokosowym i palmowym. Działa drażniąco na skórę (przy kilkugodzinnej ekspozycji), kilka niezależnych badań udowodniło, że osoby stosujące pasty do zębów z SDS częściej miewają afty (oraz dłużej się z nich leczą). Donoszono także o zmniejszonej efektywności fluoryzacji w pastach z E487. Podnoszona przez niektórych domniemana rakotwórczość nie znajduje potwierdzenia w żadnych badaniach naukowych [1, 2, 3, 4].
E488	Etoksylowane mono- i diglicerydy	Naturalne diglycerydy modyfikowane na drodze reakcji z glikolem etylenowym. Finalny produkt nie zawiera szkodliwego odczynnika, same glicerydy mogą mieć pochodzenie roślinne lub zwierzęce. Jak zwykle, sosy, polewy, ciastka, margaryny, budynie i lody.
E489	Ester metyloglukozowy oleju kokosowego	Dodawany jako związek powierzchniowo czynny do melasy buraczanej oraz środek wspomagający krystalizację glukozy i sacharozy. Ciężki do złapania w produktach spożywczych. [1]
E490	Glikol propylenowy	Wspomniany już wyżej nieszkodliwy związek zagęszczający, widniejący w spisach także jako E1520. Stosowany jako nawilżacz, konserwant w produktach tytoniowych, główny składnik płynu do odmrażania zamków oraz płynu w tzw. e-papierosach.
E491 E492 E493 E494 E495 E496	Monostearynian sorbitolu Tristearynian sorbitolu Monolaurynian sorbitolu Monooleinian sorbitolu Monopalmitynian sorbitolu Triolenian sorbitolu	Kolejne pochodne kwasów tłuszczowych (poza E493 o mieszanym pochodzeniu). Używane jako zagęstniki, emulgatory i "sztuczne woski". Sam sorbitol (E420), pochodna glukozy występująca naturalnie w kukurydzy, jabłkach, gruszkach czy śliwkach, jest włączany w cykl kwasów trójkarboksylowych wolniej niż glukoza, stąd jest głównie słodzikiem. Wzmacnia działanie zagęszczające kwasów tłuszczowych. Związki tychże z sorbitolem są tak samo niegroźne jak on sam. Oczywiście przy przedawkowaniu sorbitol wywołuje podrażnienia jelit, ale przed tym powinno uchronić nas jego działanie przeczyszczające, objawiające się i tak dopiero po bardzo intensywnym spożyciu.
E497	Polimery polioxopropylenowo-polioxoetylenowe	Z racji swej nieprzyswajalności wynikającej z rozmiaru cząsteczki, te polimery o właściwościach zagęszczających, emulgujących nie mają wpływu na organizm człowieka [1].
E498	Częściowe estry poliglicerolowe polikondensowanych kwasów tłuszczowych z oleju rycynowego	Za skomplikowaną nazwą kryje się właściwie naturalny zagęstnik o niejednorodnym składzie chemicznym otrzymywany z rącznika.

Czytaj więcej:

• Spis treści i objaśnienia do listy
• Barwniki spożywcze (E100-E199)
• Konserwanty (E200-E299)
• Przeciwutleniacze i regulatory kwasowości (E300-E399)
• Emulgatory i środki zagęszczające (E400-499)
• Wzmacniacze smaku i aromatu (E600-699)
• Pozostałe dodatki do żywności (E900-E1599)

Źródła ogólne:

• Baza dodatków spożywczych na stronach Komisji Europejskiej
• GSFA - dokument z maksymalnymi stężeniami dodatków i pełnym spisem środków spożywczych, do których każdy z nich został dopuszczony (plik PDF)

Autor: Marcin Ostajewski